Stel je voor: je stapt op een koude ochtend uit bed en voelt meteen kleine rillingen over je armen lopen. Plots zie je overal kleine bobbeltjes op je huid verschijnen. Of je kijkt naar een superspannende film en krijgt ineens kippenvel bij de spannendste scène. Wat gebeurt er eigenlijk in je huid? Waarom krijg je van die rare, kleine bultjes?
Ons lichaam is stiekem heel slim. Kippenvel is een trucje dat je lijf al miljoenen jaren gebruikt. Onze verre voorouders hadden veel meer haar op hun huid dan wij. Als het koud werd, trokken kleine spiertjes aan de basis van elk haartje zich samen. Daardoor ging het haar rechtop staan, waardoor er een laagje lucht tussen de haren kwam. Die lucht werkt als een soort warme deken die het lichaam warm houdt. Bij dieren met veel haar, zoals katten of apen, werkt dit nog steeds. Als het koud is, zie je hun vacht dikker worden omdat alle haartjes omhoog komen.
Maar kippenvel heeft nog een tweede functie. Denk maar aan een boze kat die zijn rug kromt en zijn haren opzet wanneer hij een hond ziet. Door de haren rechtop te zetten lijkt de kat groter en indrukwekkender. Zo probeert hij zijn tegenstander af te schrikken. Ook stekeltjesdieren zoals egels zetten hun stekels overeind om zich te verdedigen. Bij mensen gebeurt iets soortgelijks. Als je ineens schrikt, boos wordt of superenthousiast bent, maakt je lichaam het hormoon adrenaline aan. Dat zorgt ervoor dat dezelfde kleine spiertjes je haartjes rechtop trekken, ook al zijn die haren veel kleiner dan vroeger. Je voelt kippenvel wanneer je bijvoorbeeld naar muziek luistert die je raakt, bij een onverwacht koud briesje of wanneer iemand je een spannende griezelverhaal vertelt.
De kleine spiertjes die hiervoor zorgen heten de *arrector pili*-spieren. Ze zitten in je huid vast aan de haarzakjes. Wanneer je lichaam merkt dat het kouder wordt of wanneer je hersenen een sterke emotie registreren, krijgen deze spiertjes een seintje via je zenuwstelsel. Ze trekken samen en zo krijg je kippenvel. Omdat onze lichaamsbeharing veel dunner is dan die van dieren, werkt het niet meer zo goed om ons warm te houden of ons te laten schrikken, maar het effect – de kleine bultjes – zie je nog steeds.
Wil je zelf een miniproefje doen om kippenvel te zien? Vul een bakje met koud water en een paar ijsblokjes en leg je arm er voorzichtig op. Kijk goed naar je huid: na een paar seconden verschijnen er kleine bultjes. Voel hoe de haartjes rechtop gaan staan. Je kunt ook proberen om kippenvel te krijgen zonder kou: luister naar je favoriete muziek en let op of je soms een rilling voelt wanneer het refrein komt. Dat noemen wetenschappers een “frisson” – een koude rilling veroorzaakt door emotie. Niet iedereen krijgt bij dezelfde muziek kippenvel; dat maakt het juist extra bijzonder.
Bij sommige mensen is kippenvel sneller zichtbaar dan bij anderen. Dat kan door verschil in hoe dik je huid is of hoe snel je lichaam reageert op kou en emoties. Ook kan kippenvel soms op rare momenten komen, zoals wanneer je verkouden bent of koorts hebt. Dan kan je thermostaat in je hersenen een beetje in de war zijn, waardoor je sneller rilt. Maar er is niets gevaarlijks aan kippenvel; het verdwijnt vanzelf weer als je warm wordt of wanneer de spanning voorbij is.
De volgende keer dat je kippenvel krijgt, kun je dus bedenken dat je lichaam nog steeds een beetje lijkt op dat van je harige voorouders en dat die kleine bultjes een eeuwenoude truc zijn. Of je nu rilt van de kou of de kriebels krijgt van een mooi liedje, kippenvel is een wonderlijk teken dat je lichaam oplettend is en reageert op de wereld om je heen. Misschien kun je het nu aan je vrienden uitleggen als ze vragen: “Waarom krijg ik kippenvel?” Zo maak je van een klein natuurverschijnsel een groot avontuur!
